lezen Reisverhaal

Reizen langs Rem

Bekijk Sluit

lezen Reisverhaal

Architect Rem Koolhaas heeft zijn stempel gedrukt op het stadslandschap van menig metropool, van Porto tot Beijing. Een reis langs zijn vijf opmerkelijkste gebouwen die voor iedereen toegankelijk zijn.

Datum
Auteur
Jeroen Junte
Fotograaf
HH

Op de valreep van 2013 opende in Rotterdam een nieuw imposant gebouw van de wereldberoemde architect én Rotterdammer Rem Koolhaas. Met zijn hoekige vorm en indrukwekkende volume bepaalt het de skyline van Rotterdam. Met dit gebouw – het grootste van Europa! – heeft Rotterdam zich definitief gekroond tot ‘Manhattan aan de Maas’. Geen wonder dat deze kolos De Rotterdam werd gedoopt. Slapen kan er in een van de vierhonderd door Koolhaas zelf ingerichte kamers van het hippe Nhow Hotel. Zou het toeval zijn dat de havenstad meteen daarna door Rough Guides wordt uitgeroepen tot een van de beste 10 steden om in 2014 te bezoeken? Op de rangrijst staat Rotterdam maar net achter Marseille en Rio de Janeiro, maar nog vóór het bruisende Glasgow. Ook The New York Times schaarde Rotterdam tot ‘The 10 Places to Visit in 2014’.

Wie anders dan Koolhaas had Rotterdam hoogstpersoonlijk van nieuw elan kunnen voorzien? Zijn kantoor, Office for Metopolitan Architecture OMA, heeft vestigingen in Rotterdam, New York, Beijing en Hongkong; hier zorgen zo’n 350 medewerkers voor een slordige 30 miljoen euro omzet per jaar. De wereldberoemde architectuur van Koolhaas is bepalend voor de skyline van wereldsteden als Londen en Beijing – in Rotterdam zijn stad en gebouw zelfs in naam één geworden. Koolhaas ontwerpt geen gebouwen maar moderne monumenten die worden vereenzelvigd met hun stad.

Architectuur als toeristische attractie: nieuw is het niet. Waaraan iedereen denkt bij Sydney? Het Opera House natuurlijk. Parijs? De Eiffeltoren. Moskou en het Kremlin. Soms is het een kerk, zoals de Aya Sofia in Istanbul. Of gewoon een brug, zoals de Golden Gate Bridge in San Francisco. En soms zelfs een ruïne: het Colosseum in Rome. Deze gebouwen zijn een verbeelding van doorzettingskracht en een schoonheidsideaal. Een egoboost voor de mensheid.

Steeds vaker wordt architectuur gebruikt om een stad op de kaart te zetten. Bilbao was een grijze industriestad in Spaans Baskenland, totdat de Amerikaanse architect Frank O. Gehry er het nieuwe Guggenheim bouwde. Deze zilveren bloem trekt inmiddels miljoenen bezoekers per jaar. Of Dubai, dat zijn grootse ambitie onderstreepte met de Burj Khalifa, met 828 meter het grootste gebouw ter wereld? Voor zolang het duurt natuurlijk. Want in de Saudi-Arabische hoofdstad Jeddah wordt de bouw van de Kingdom Tower voorbereid, het eerste gebouw dat de magische grens van 1000 meter zal doorbreken. Wie wil dat nou niet met eigen ogen aanschouwen?

Maar Remment Lucas Koolhaas (1944) is een starchitect die simpele kwalificaties als groot-groter-grootst ontstijgt. Zijn gebouwen zijn conceptuele kunstwerken vol verborgen boodschappen en kritische statements. Neem de Kunsthal in Rotterdam, waarmee hij in 1996 zijn internationale doorbraak beleefde. Het gebouw is een metafoor voor de Rotterdamse versmelting van haven en cultuur, van steen en water. Met steen, staal en glas wordt verenigd wat onverenigbaar lijkt. Dat is wat de architectuur van Rem Koolhaas zo bijzonder maakt. Zijn gebouwen vertellen iets over hun omgeving maar zijn ook een verhaal op zich. Dat maakt van Koolhaas’ gebouwen meer dan een attractie. Ze zijn een reis op zich.

De vijf bijzonderste gebouwen van Rem Koolhaas worden hieronder uitgelicht. Met als enige selectiecriterium dat ze openbaar toegankelijk zijn. Voor wie deze reizen te ver vindt, wordt een alternatief in Nederland gegeven.

1. Leeum Samsung Museum of Modern Art

Waar: Seoul, Zuid-Korea
Opgeleverd: 2004

Voor het nieuwe museum voor de bedrijfscollectie hedendaagse en Koreaanse kunst van de elektronicagigant Samsung zijn kosten noch moeite gespaard. Maar liefst drie zwaargewichten van de architectuur zijn gevraagd om een gebouw te ontwerpen. Naar een masterplan van Rem Koolhaas wordt door de minimalistische Franse architect Jean Nouvel een stijlvolle stapeling van zwarte blokken ontworpen; hier hangen hedendaagse topwerken van Jeff Koons, Andy Warhol en Damien Hirst. Het historisch erfgoed van Korea is ondergebracht in een neo-barokke bloempot van de Italiaanse Mario Botta. Dit bakstenen gebouw heeft nota bene een dakrand met kantelen en halfronde vensters.

Als bemiddelaar staat in het midden een koel en ongenaakbaar hoofdgebouw van Rem Koolhaas. De uitnodigende, transparante buitengevel is geheel van glas en staal. Het plein voor het museum is van hetzelfde hout als de binnenvloer waardoor binnen en buiten in elkaar overlopen. Eenmaal binnen lopen bezoekers via een houten trap meteen tegen een matzwarte doos op die in de ruimte lijkt te zweven. Onder en boven de kubus vormen zich zo nieuwe ruimten die met strakke trappen naar de andere gebouwen­ voeren. Dankzij Koolhaas’ idee voor een museum van drie toparchitecten kan Seoul de competitie aan met het Tate Modern in Londen, het Centre Pompidou in Parijs en, vooruit, het Stedelijk in Amsterdam. Precies wat er nog miste in de hoofdstad van een land dat zich in een halve eeuw heeft opgewerkt van een ontwikkelingsland naar een G20-economie.

Nederlands alternatief: De Kunsthal in Rotterdam (1998/2014). Net heropend na een ingrijpende verbouwing waarbij de ingang werd verplaatst. Onveranderd zijn de hellingbanen en de verrassende gangen door het gebouw.

2. Casa da Música

Waar: Porto, Portugal
Opgeleverd: 2005

Aanvankelijk is het even wennen, dit concertgebouw dat zo hoog is dat de omliggende arbeidershuisjes in de volkswijk Boavista in Porto in de schaduw liggen. Dit contrast wordt nog eens vergroot door de gevel van glanzend steen dat het zonlicht weerkaatst. Koolhaas heeft het terrasvormige plein uitgevoerd in hetzelfde witte steen, waardoor het lijkt alsof het gebouw uit de grond is gehouwen. In al zijn grilligheid is het nauwelijks na te tekenen en toch herken je het zelfs op een mislukt vakantiekiekje meteen. De vervreemdende vorm wordt geaccentueerd door de overhellende, schuine wanden boven een smalle voet op een terrasvormig plein. Hoewel het gebouw gesloten lijkt, is het juist open. Ook zonder kaartje kunnen bezoekers over een openbare trap lopen die door het gebouw slingert. Er kan zelfs in de concertzaal worden gekeken – ja, óók als er een concert wordt gegeven. In de nok ten slotte is een restaurant met 120 zitplaatsen. Omgekeerd hebben de 1238 zitplaatsen in de concertzaal door een reusachtig raam een adembenemend uitzicht over Porto. Het venster is zo enorm dat het is uitgevoerd van golvend glas voor maximale draagkracht. Met deze stenen diamant heeft Koolhaas de traditionele architectuuropvatting van het concertgebouw als een gesloten schoenendoos getrotseerd. Daarmee schonk hij Porto, een ploeterende stad zonder noemenswaardige gebouwen, een architectonische edelsteen (foto onder).

Nederlands alternatief: Het Nederlands Danstheater in Den Haag (1987). Dit is het eerste gebouw van Koolhaas. Kenmerkend zijn een golvende dak, het kegelvormige ‘gouden’ restaurant en de twintig meter brede gevelschildering.

3. Zollverein

Waar: Essen, Duitsland
Opgeleverd: 2008

Honderd jaar geleden was de Zollverein in het hart van het Duitse Ruhrgebied het grootste koolmijncomplex ter wereld. Na de sluiting in 1986 dreigde het de grootste industriële ruïne ter wereld te worden. In 2001 kreeg het complex de status van Unesco-werelderfgoed, waarna Rem Koolhaas werd gevraagd een nieuwe functie te bedenken voor dit uitgestrekte terrein vol transportbanden, stortkokers en zakelijke gebouwen in Bauhaus-stijl.

Zollverein moest een hedendaags centrum voor cultuur en design worden met respect voor het verleden, zo bedacht de architect. Het resultaat is een postindustrieel park van ongeveer twee bij twee kilometer met diverse musea, congreszalen, een danstheater, een openluchtpodium, diverse restaurants, een beeldentuin en een schaatsbaan annex zwembad verstopt en in om de bestaande architectuur, die alleen het hoogstnodige onderhoud kreeg. Dus zijn in het Ruhr Museum foto’s van het industriële verleden opgehangen naast de roestige kolenwasserij en de geblakerde stookovens. In een administratief gebouw zijn alle winnende producten van een Red Dot Design Award te zien, het keurmerk van verantwoord industrieeldesign. De voormalige ‘Kokerei’ is uitgelicht met een permanente lichtshow. Om de hoek ligt een zwembad ingeklemd tussen de bemoste muren en de verroeste pijpleidingen. Maar de onbetwiste blikvanger is de lichtgevende knaloranje roltrap (pagina’s 48-49) die vanaf de gruizige grond het hoofdgebouw doorklieft; het is een knipoog van Koolhaas naar de lopende band met gloeiende kolen die het gebouw ooit verlichtten.

Nederlands alternatief: Masterplan voor stadscentrum Almere, of het Nieuwe Stadshart. De transitie van groeikern naar middelgrote stad werd door Koolhaas met een stadsontwerp met een concertzaal, bibliotheek, winkelcentrum en kantoren. Sindsdien trekt Almere ook de eerste
(architectuur)toeristen.

4. CCTV Tower

Waar: Beijing, China
Opgeleverd: 2012

Een gebouw telt pas mee als het een bijnaam heeft. En het duurde niet lang voordat de CCTV Tower in Beijing ‘De Broek’ werd genoemd. Inderdaad zweeft een liggende kolom van 13 verdiepingen op twee gekromde benen met vijftig verdiepingen. Met dit hoofdkantoor van de Chinese staatstelevisie in het zakendistrict van Beijing heeft Koolhaas een alternatief bedacht voor clichématige wolkenkrabbers als de Twin Towers. Zijn hoekige lus (nog altijd 230 meter hoog) tart de zwaartekracht en ziet er vanuit elk gezichtspunt anders uit; soms vriendelijk en soms intimiderend, net zoals de staatstelevisie zelfs eigenlijk. Maar altijd is het gebouw (kosten: 850 miljoen euro) uit duizenden herkenbaar. De complexe constructie is verbeeld met een spinnenweb over de gevel; hoe dichter het web, hoe groter het krachtenveld. Met een uitgestippelde looproute door de ene poot, over de brug en afdalend in de andere poot kunnen bezoekers een kijkje nemen achter de schermen van China’s belangrijkste nieuwsbron – een ongekende vorm van openheid. Feitelijk is de CCTV Tower een van de vijf gebouwen die samen het imperium van het staatsmonopolie op tv-nieuws vormen. Met dit futuristische gebouw heeft Koolhaas Beijing officieel gekroond tot de stad van 21ste eeuw.

Nederlands alternatief: De Rotterdam in Rotterdam (2013). Het grootste gebouw van Europa (foto hieronder) en toch verfijnd door de fijne rastergevel en de losjes gestapelde blokken. Met de bijnamen zit het ook al goed: dankzij de ‘Kolos van Koolhaas’ heet de Kop van Zuid tegenwoordig ‘het Rem-eiland’.

5. Coach Store

Waar: Tokio, Japan
Opgeleverd: 2012

Niet Fifth Avenue en ook niet Oxford Street. Zelfs niet de Champs-Élysées. De duurste winkelstraat ter wereld is de Omotesando in Tokio. Aan deze bomenrijke boulevard bevinden zich winkels van de meest exclusieve merken, verpakt in de meest exclusieve architectuur. Hier hebben Prada (van architecten Herzog & De Meuron), Dior (Sanaa) en Tod’s (Toyo Ito) hun flagship store. Dit uitgangspunt van de winkel als etalage voor een merk is door Koolhaas letterlijk genomen.

Voor het Amerikaanse ledermerk Coach ontwierp hij een winkel waarvan de transparante schappen en vitrines van melkglas doorlopen in de gevel. Het is misschien niet zijn grootste bouwproject maar daarom niet minder intelligent. In een straat waar topmerken vechten om de aandacht is deze gevel met zijn strakke visgraatgeometrie en de ingetogen wittinten een subtiele blikvanger – vooral in het donker, als het hoekgebouw rondom oplicht als een lantaarn. Het steriele interieur oogt als een reusachtige letterbak dat kleur krijgt door de kleurrijke tassen, schoenen, riemen en andere lederaccessoires die erin liggen uitgestald. Koolhaas slaat hiermee een brug tussen tijdloze architectuur, veelal gemaakt om te rijpen, en de vluchtige mode-industrie, die elk volgend seizoen een nieuwe look vereist. Dat de ernstige Koolhaas affiniteit heeft mode en commercie, bewees hij al met de inrichting van winkels en catwalks voor Prada. Sindsdien heeft hij de modewinkel getransformeerd tot een culturele, bijna artistieke ontmoetingsplek. Shoppen is nu tijdverdrijf en Koolhaas maakt van Coach Omotesando een zinnenprikkelende ervaring.

Nederlands alternatief: G-Star Headquarters in Amsterdam (2014). Dit hoofdkantoor van modemerk G-Star langs de A10 is geïnspireerd op een vliegtuighangar. Kenmerkend zijn de 20 meter hoge schuifdeuren en de Raw Space, het plein waar modeshows en popfestivals worden gehouden.


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten